Η Ψυχολογία του Πένθους

/ Συμβουλευτική / Από

Κατανόηση, επεξεργασία και προσαρμογή στην απώλεια

Το πένθος αποτελεί καθολική ανθρώπινη εμπειρία συνδεδεμένη με τη απώλεια ενός σημαντικού ανθρώπου και τη διακοπή ενός βαθιά συναισθηματικού δεσμού. Κάθε άνθρωπος  θα έρθει αντιμέτωπος σε κάποια στιγμή της ζωής του με αυτό.

Το πένθος είναι η φυσική αντίδραση στην απώλεια

Το πένθος αποτελεί τη φυσιολογική ψυχική διεργασία προσαρμογής στην απώλεια. Πυροδοτεί ένα σύνολο  συναισθημάτων με πιο χαρακτηριστικά τη βαθιά θλίψη, του θυμού, της  ενοχής, της απελπισίας του φόβου και του άγχους.

Η εμπειρία του πένθους δεν είναι ίδια σε όλους τους ανθρώπους. Η ένταση, η διάρκεια και η σειρά με την οποία βιώνοντα τα συναισθήματα εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες, την προσωπικότητα του, τη σχέση με το πρόσωπο που  «έφυγε», τις συνθήκες θανάτου, τα διαθέσιμα υποστηρικτικά δίκτυα και τον τρόπο που έχει μάθει να διαχειρίζεται τις δύσκολες εμπειρίες του. . Η ένταση των ψυχικών αντιδράσεων δεν σηματοδοτεί από μόνη της, ψυχική διαταραχή. Ένα οξύ πένθος δύναται να είναι επώδυνο και αποδιοργανωτικό χωρίς να είναι παθολογικό.

Ποια είναι τα στάδια του  πένθους;

Πολλοί ερευνητές έχουν καταγράψει τις εμπειρίες βίωσης του πένθους και τις οργάνωσαν κατά στάδια. Το πιο γνωστό θεωρητικό μοντέλο είναι των πέντε σταδίων από την ψυχίατρο Elisabeth Kübler-Ross το 1969.

Τα 5 στάδια του πένθους της Kübler-Ross :

  • Άρνηση : Ένας μηχανισμός άμυνας που προστατεύει προσωρινά το άτομο να συνειδητοποιήσει το μέγεθος των συνεπειών της απώλειας.( αποκλείεται να συνέβη αυτό, θα έγινε κάποιο λάθος)
  • Θυμός : Το άτομο που πενθεί αναζητά κάποια ανώτερη δύναμη ή ένα φυσικό πρόσωπο για να αποδώσει την ευθύνη για την απώλεια του αγαπημένου ατόμου και την αδικία (Γιατί να συμβαίνει αυτό σε μένα; Είναι άδικο)
  • Διαπραγμάτευση: Ξεκινά η επεξεργασία του γεγονότος και της μη αναστρέψιμης φύσης  του. Γεγονός που πυροδοτεί σκέψεις και ενοχές γύρω από το πως θα μπορούσε να αποτρέψει ή να βοηθήσει την κατάσταση στο παρελθόν.( Αν είχα επέμβει πριν τώρα όλα θα ήταν διαφορετικά).
  • Κατάθλιψη: Το αίσθημα του αβοήθητου και της απώλειας  ελέγχου σε μια κατάσταση που δεν αλλάζει και οδηγεί σε μείωση της διάθεσης, κοινωνική απόσυρση και σωματική εξάντληση για όσο χρόνο θα χρειαστεί να θρηνήσει κάποιος.
  • Αποδοχή: Το άτομο έχει συνειδητοποιήσει το θάνατο και πενθεί ενώ παράλληλα και σταδιακά συνεχίζει τη ζωή του, χωρίς να σημαίνει ότι θα ξεχάσει τις σκέψεις, τα συναισθήματα για το χαμό του θανόντα.

Στη πραγματικότητα το πένθος δεν ακολουθεί υποχρεωτικά ευθεία πορεία, ούτε τα 5 διαδοχικά στάδια με τη σειρά. Αντιθέτως συνήθως κινείται κυματοειδώς. Μια επέτειος, ένα τραγούδι ή ένα αντικείμενο θα επαναφέρει έντονα τον πόνο. Ανάμεσα στα κύματα εμφανίζονται και ζεστές αναμνήσεις, χιούμορ ή ενδιαφέρον για το παρόν. Μια καλή στιγμή δεν ακυρώνει την αγάπη ,όπως η επιστροφή της θλίψης δεν είναι ένδειξη ότι η πορεία της προσαρμογής του έχει αποτύχει.

Οι διαφορετικές εκφάνσεις του πένθους

Προπαρασκευαστικό πένθος

Εμφανίζεται πριν από το θάνατο, όταν η απώλεια θεωρείται επικείμενη απο μια σοβαρή ή μη αναστρέψιμη ασθένεια. Μπορεί να βιώνεται από τον ίδιο τον ασθενή, την οικογένεια του και τους φίλους του. Ο χρόνος αυτός επιτρέπει τη σταδιακή αναγνώριση της πραγματικότητας της απώλειας, την έκφραση των συναισθημάτων, την ολοκλήρωση εκκρεμοτήτων και την προετοιμασία προσαρμογής στις αλλαγές που θα προκύψουν.  

Κοινότυπο πένθος

Αναφέρεται στη συνήθη πορεία του πένθος που ξεκινά μετά το θάνατο και βιώνεται από όσους καλούνται να προσαρμοστούν στην απουσία. Περιλαμβάνει θλίψη, νοσταλγία, θυμό, ενοχή, δυσκολία συγκέντρωσης, σωματική εξάντληση, διαταραχές ύπνου και κοινωνική απόσυρση. Οι αντιδράσεις αυτές μεταβάλλονται με το χρόνο επιτρέποντας σταδιακά την επανασύνδεση του ατόμου με την καθημερινή ζωή.

Παραγνωρισμένο πένθος

Αναφέρεται στις απώλειες σχέσεων στη ζωή του πενθούντος που δεν είναι κοινωνικά αποδεκτές ως απώλειες. Μπορεί να μην αναγνωρίζεται το δικαίωμα του συγκεκριμένου ατόμου να πενθήσει. Χαρακτηριστικά παραδείγματα   είναι οι σχέσεις μεταξύ  εραστών ή πρώην συζύγων, μια αποβολή σε εγκυμοσύνη, ενός ζώου συντροφιάς ή σημαντικές αλλαγές που δεν σχετίζονται άμεσα με το γεγονός του θανάτου ( διαζύγιο, μετανάστευση). ¨όταν ο πόνος δεν αναγνωρίζεται, το άτομο που θρηνεί είναι πιθανό να μη λάβει την κοινωνική υποστήριξη από το περίγυρο που χρειάζεται για να εκφράσει και να επεξεργαστεί την απώλεια του.

Παρατεταμένο πένθος

Σε ορισμένες επιπτώσεις, η ένταση του πένθους δεν υποχωρεί σταδιακά, ο έντονος πόνος ή η ενασχόληση με το θάνατο  επιμένει επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα, τις σχέσεις και τη δυνατότητα του ατόμου να προσαρμοστεί στη ζωή χωρίς το πρόσωπο που πέθανε και τότε εξετάζεται από ειδικό ψυχικής υγείας το ενδεχόμενο Διαταραχής Παρατεταμένου.

Πως μπορώ  να διαχειριστώ το πένθος

Το πένθος είναι μια δύσκολη και περίπλοκη διαδικασία, υπάρχουν ορισμένα βήματα για να αντιμετωπιστεί και να γίνει διαχειρίσιμο. Η Ψυχοθεραπεία προσφέρει ένα ασφαλές πλαίσιο υποστήριξης στον άνθρωπο που πενθεί. Μέσα στη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσει και να επεξεργαστεί τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις αλλαγές που  έφερε η απώλεια, χωρίς να πιέζεται να ξεχαστεί ή να επιστρέψει γρήγορα στην προηγούμενη καθημερινότητα του.

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία είναι ιδιαίτερα βοηθητική όταν το πένθος συνοδεύεται από επίμονες ενοχές, αυτομομφή, αποφυγή, κοινωνική απόσυρση ή σημαντική δυσκολία λειτουργίας. Εξετάζοντας τη σύνδεση μεταξύ σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τους παράγοντες που δυσκολεύουν την προσαρμογή του και να αναπτύξει πιο λειτουργικούς τρόπους της νέας πραγματικότητας.

Κύλιση στην κορυφή